Jak napisać rozprawkę?

Aktualizacja: 23 października 2021
6 min
Rozprawka jest jednym z najpopularniejszych tematów wypracowań na maturze. Każdy uczeń przygotowujący się do matury powinien opanować umiejętność rozważania argumentów na różne tematy. Celem rozprawki jest refleksja nad danym problemem, który pojawia się w temacie i jest uznawana za jedną z najtrudniejszych zadań pisemnych.

Rozprawka powinna cechować się logicznie przedstawionymi argumentami oraz musi oddawać przebieg rozumowania związanego z dążeniem do rozwiązania problemu. W rozprawce przedstawione są najpierw problemy oraz wątpliwości, jakie porusza, a następnie przedstawiana jest teza z argumentami lub prezentowane są wątpliwości i różnorodne argumenty, które potwierdzają brak zdecydowanego zdania na dany temat. Rozprawki pisane w szkole średniej często opierają się na pewnie postawionej tezie do danego problemu.

Teza jest pisana w formie zdania orzekającego – jesteśmy przekonani do jej prawdziwości i popieramy ją odpowiednio dobranymi argumentami. Jest to zdanie oznajmujące, które zwykle zaczyna się od słów „uważam, że...”, „moim zdaniem, ...”. Nie jest to błędem i moment stawiania tezy powinien być jedynym momentem, w którym wyrażana jest własna opinia (pomijając niektóre typy argumentów). Hipoteza jest w formie zdania nie w pełni uzasadnionego, które wyraża jedynie przypuszczenie, wymagana jest lepsze, pełniejsze rozpoznanie, które przeprowadza się podczas rozważania argumentów i kontrargumentów.

Zwykle przyjmuje się dedukcyjny tok rozumowania, za którego pomocą poruszamy się na początku po ogólnych tematach, by następnie zgłębić się w jego szczegóły. Jest to sposób prowadzenia rozprawek z postawioną tezą i argumentami, przy hipotezie i rozważaniach używany jest indukcyjny tok rozumowania. Polega on na stopniowej analizie szczegółowych zagadnień, dzięki których będzie można ostatecznie potwierdzić hipotezę i sprawić, że stanie się ona tezą lub ją obalić.

W temacie rozprawki zawarty jest problem, który należy w niej rozważyć. Tematy rozprawek są formułowane na kilka sposobów:

· Pytanie – w którym można rozważyć problem na wielu płaszczyznach w zależności od sposobu myślenia czy posiadanych argumentów

· Zdanie orzekające – argumentacja w głównej mierze opiera się na argumentach, często

· Narzucanie tezy, którą należy uzasadnić – są to zdania oznajmujące, do których należy wyszukać odpowiednie argumenty

Kompozycja rozprawki

Rozprawka składa się z trzech podstawowych części:

· Wstęp – jest to co najmniej jeden akapit wprowadzenia do tematu, dzieląc się z czytelnikiem podstawowymi informacjami na dane zagadnienie. Jest to również miejsce stawiania tezy lub hipotezy. Należy w nim wyjaśnić, jakimi metodami zostanie osiągnięty wyznaczony cel i jaki materiał jest uznawany za podstawę do argumentacji.

· Rozwinięcie – jest najważniejszą częścią rozprawki, podczas której przedstawiane są argumenty. Każdemu z nich należy poświęcić co najmniej jeden akapit, a ich kolejność nie może być przypadkowa. Sposób ich ustawienia w rozprawce zależy od przyjętego toku rozumowania (dedukcyjnego czy indukcyjnego), można je również ustawić od najmocniejszych do najsłabszych (lub odwrotnie). Argumenty należy dobierać w taki sposób, by nie podważały postawionej we wstępie tezy i wiązały się kompozycyjnie z napisanym wcześniej wstępem.

· Zakończenie – jest również często określane jako podsumowanie i zebranie wniosków pochodzących z rozważań. Warto w nim uwzględnić, co wymagałoby poszerzenia swojej wiedzy, co warto rozwinąć oraz jakie możliwości pozostawione zostały osobom, które będą kontynuować podjęty w rozprawce temat.

Podczas tworzenia rozprawki należy zadbać, by tekst stanowił jedność, pomimo podzielenia na części oraz akapity. Zalecane jest unikanie wyrażeń typu „moim następnym argumentem jest...”, „jako pierwszy argument przedstawiam...”, „na wstępie chciałbym/chciałabym powiedzieć, że...”, ponieważ ich użycie sprawia wrażenie podzielenia tekstu i braku spójności. Odpowiednia kompozycja rozprawki jest jednym z kluczowych elementów, które są oceniane na egzaminie maturalnym.

Argumenty – jak je wybrać i przedstawić?

Podczas egzaminu maturalnego przy rozwinięciu najczęściej podawane są trzy argumenty – jeden z nich odnosi się do wyrywku tekstu przedstawionego w arkuszu (może się również odnosić do całości utworu) a dwa z nich mogą pochodzić z różnych źródeł. Jeśli polecenie każe odnieść się do tekstów literatury, należy tezę poprzeć argumentami pochodzącymi jedynie z literatury. Jeśli zaś zadanie wymienia teksty kultury, przy doborze argumentów można również brać pod uwagę filmy, seriale, komiksy, utwory muzyczne czy inne.

Najpopularniejszymi i najbardziej cenionymi argumentami podczas pisania rozprawki są argumenty pochodzące z tekstów literatury. Podczas pisania rozprawek w szkole średniej lub podczas egzaminu maturalnego warto opierać się na argumentach pochodzących z lektur szkolnych, jednak nie jest to wymagane. Można brać pod uwagę również teksty pochodzące z innych źródeł niż kanon lektur, w tym również popularne książki, teksty popularnonaukowe i wiele innych. Podczas przytaczania danego utworu literackiego, należy obowiązkowo podać jego autora.

Argumentem może być również wypowiedź znanego autorytetu. Może być to znawca literatury, słynny pisarz czy wybitna osobistość, z którego opinią ludzie się liczą. Najlepiej, by był utrwalony w formie pisemnej.

Można również posługiwać się argumentami pochodzącymi z własnych doświadczeń życiowych. Często do nich zaliczane są zasłyszane opinie innych osób, z którymi miało się kontakt. Nie są to jednak najmocniejsze argumenty, dlatego nie należy na nich opierać całości argumentacji.

Jak napisać rozprawkę krok po kroku?

Pierwszym etapem jest dokładna analiza tematu. Należy parę razy przeczytać temat, by wysnuć wnioski o tym, czego wymaga zadanie oraz jaki jest stan wiedzy. W pracy należy zawrzeć jedynie te informacje, które dotyczą bezpośrednio tematu i potwierdzają postawioną tezę, nie jest wskazane pisanie wszystkiego, co przyjdzie do głowy.

Drugim etapem jest przygotowanie planu rozprawki. Istnieją dwa rodzaje planów rozprawki:

· Psychologiczny – jest to całość wiedzy, jaką udało się zgromadzić podczas pierwszego etapu. Argumenty i przykłady nie są uporządkowane i brakuje im właściwego rozwinięcia.

· Kompozycyjny – jest efektem porządkowania planu psychologicznego, przy którym dokonuje się najpierw selekcji argumentów, następnie wybrane rozbudowywane i przebudowywane, dopisywane są również nowe argumenty powstałe podczas porządkowania wcześniejszych pomysłów.

Po stworzeniu planu kompozycyjnego, można przystąpić do pisania. Plan kompozycyjny może być swobodnie zmieniany i przebudowywany, stanowi on jedynie podstawę do pisania rozprawki.

W trzecim etapie należy skonstruować zakończenie. Jest to najczęściej stwierdzenie przyjętej wcześniej tezy i podsumowanie argumentów.

Ostatnim etapem jest przekształcanie planu kompozycyjnego w ostateczną wersję rozprawki.

Przydatne słownictwo – które wyrażenia mogą się przydać podczas pisania rozprawki?

Słownictwo służące osiąganiu spójności wypowiedzi: poza tym; ponadto; oprócz tego; przede wszystkim; tymczasem; chociaż; choć; mimo to; mimo że; ponieważ; dlatego; gdyż; z powodu; o czym świadczy; otóż; jednakże; głównie; w dodatku; zatem.

Słownictwo sygnalizujące porządek argumentowania: z jednej strony; z drugiej strony; reasumując z całą pewnością można stwierdzić, że; okazuje się, że; to pozwala wyciągnąć wniosek.

Słownictwo wyrażające opinię piszącego: uważam, że; według mnie; w mojej opinii; moim zdaniem; jestem przekonany/a; przypuszczam.

Słownictwo służące do wprowadzania cytatów: moje zdanie najlepiej potwierdzają słowa: „...”; autor „...” przytacza w swoim utworze, że „...”.