Wypalenie zawodowe

Aktualizacja: 2 listopada 2022 6 min
Praca to bardzo ważny obszar naszej codziennej aktywności. Potrafi wnosić do życia dużo pozytywów - zaspokaja potrzeby finansowe, pozwala na realizację potencjału, umożliwia rozwój i budowanie relacji z innymi ludźmi. Niestety w życie zawodowe większości ludzi obok tego, co dobre i satysfakcjonujące, będą wpisane również rzeczy trudne: zmęczenie, frustracja, niezadowolenie z siebie czy poczucie braku sensu. Wspomniane emocje i stany to tylko niektóre z objawów mogących wskazywać na wypalenie zawodowe. Według badań przeprowadzonych przez UCE Research i Syno Poland, z objawami wypalenia zawodowego może borykać się nawet 65% aktywnych zawodowo Polaków. To najwyższy wynik w Europie. Z naszego artykułu dowiecie się, czym jest wypalenie zawodowe, jakie są jego objawy i przyczyny, a także jakie są sposoby leczenia i profilaktyki w tym zakresie.Wypalenie zawodowe

Wypalenie zawodowe - definicja

Wypalenie zawodowe zostało uznane przez Światową Organizację Zdrowia za problem medyczny, co znalazło odzwierciedlenie w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-11. Zostało ono wyszczególnione jako problem związany z zatrudnieniem (QD85). WHO definiuje wypalenie zawodowe jako syndrom będący wynikiem chronicznego, nieredukowanego stresu. W ICD-11 wymienia się 3 kluczowe objawy wypalenia zawodowego:

  • uczucie utraty sił i wyczerpania
  • psychiczne dystansowanie się od wykonywanej pracy, negatywne myśli lub cynizm w odniesieniu do pracy
  • poczucie braku efektywności pracy

WHO podkreśla, że wypalenie zawodowe jest zarezerwowane specyficznie dla kontekstu pracy zawodowej i nie powinno być używane w innych sytuacjach.

Naukowcem, który prawdopodobnie jako pierwszy podjął temat wypalenia zawodowego, był amerykański neurolog George Beard, który już w 1869 roku raportował przypadki neurastenii, czyli wyczerpania układu nerwowego występującego w krajach wysoko rozwiniętych. Potrzeba było jednak 100 lat, aby pojęcie “wypalenie zawodowe” weszło do świata nauki. Istotny wkład w badania nad tym problemem miała Christina Maslach, która wspólnie z Susan E. Jackson, opracowała w 1981 roku kwestionariusz MBI (Maslach Burnout Inventory) służący do diagnozy wypalenia zawodowego.

Wypalenie zawodowe - objawy

Ponieważ wypalenie zawodowe to duży problem, który dotyka coraz więcej osób i w bardzo istotny sposób wpływa na ich codzienne funkcjonowanie, psycholodzy i lekarze starają się rozpowszechniać wiedzę na temat jego objawów w społeczeństwie. Szybkie rozpoznanie u siebie lub bliskich niepokojących symptomów może pomóc w uchronieniu się przed poważniejszymi konsekwencjami. Powyżej wymieniliśmy już ogólne objawy wypalenia zawodowego proponowane przez Światową Organizację Zdrowia.

Bardziej szczegółowa lista objawów, z którymi mogą borykać się osoby dotknięte wypaleniem zawodowym to:

  • zmuszanie się do pracy i trudności z jej rozpoczęciem
  • nerwowość i rozdrażnienie w kontaktach z klientami i współpracownikami
  • brak energii
  • obniżona produktywność
  • trudności z koncentracją
  • brak satysfakcji z osiągnięć
  • rozczarowanie pracą
  • zaburzenia snu
  • korzystanie z używek (alkohol, narkotyki, jedzenie) w celu rozładowania napięcia
  • obniżony nastrój
  • obniżone poczucie własnej wartości
  • utrata zainteresowań
  • brak odczuwania przyjemności
  • myśli rezygnacyjne lub samobójcze
  • problemy ze zdrowiem fizycznym: podwyższone ciśnienie krwi, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, obniżenie odporności, nawracające bóle głowy

Wypalenie zawodowe - przyczyny

Możliwych przyczyn wypalenia zawodowego jest wiele. Można ich upatrywać zarówno w cechach i stylu funkcjonowania osoby dotkniętej tym problemem, jak i środowisku pracy. Do najważniejszych czynników wpływających na rozwój wypalenia zawodowego zalicza się:

  • poczucie braku kontroli - brak wpływu na kwestie takie jak harmonogram pracy, zadania i deadliny oraz konieczność zdania się w tej kwestii na decyzje innych osób
  • przeciążenie obowiązkami - może wynikać z wykonywania pracy przekraczającej możliwości pracownika lub obciążania pracowników nieracjonalną ilością obowiązków przez przełożonego
  • niesatysfakcjonujące wynagrodzenie - pensja nieodpowiadająca ilości i jakości wkładanej pracy może obniżać poczucie własnej wartości i zadowolenie z siebie
  • nieprawidłowa komunikacja i brak wsparcia ze strony przełożonego
  • niejasno określony podział obowiązków - utrudnia weryfikację postępów pracy i buduje atmosferę zbiorowej odpowiedzialności
  • nierówne traktowanie podwładnych przez przełożonego - np. faworyzowanie niektórych pracowników poprzez ułatwianie im awansów, przydzielanie premii czy nadmierne pochwały
  • brak work-life balance
  • niejasne oczekiwania względem prac - brak sprecyzowanych oczekiwań uniemożliwia ich weryfikację, co rodzi ciągłe poczucie niespełnienia i bycia nie dość dobrym

Wypalenie zawodowe - 5 etapów

Wypalenie zawodowe to pewien proces, który można podzielić na 5 faz (według Winona State University). Ich znajomość może pomóc osobom, które podejrzewają u siebie ten problem, i skłonić je do poszukiwania wsparcia:

  • faza miesiąca miodowego (honeymoon phase) - satysfakcja z pracy, duże zaangażowanie, energia i kreatywność
  • faza wstępnego stresu (onset of stress) - zanik optymizmu, pojawienie się objawów stresowych
  • faza chronicznego stresu (chronic stress) - wyraźny wzrost poziomu stresu, nasilenie objawów
  • faza wypalenia zawodowego (burnout) - krytycznie wysoki poziom objawów znacząco utrudniający lub uniemożliwiający funkcjonowanie
  • faza nawykowego wypalenia zawodowego (habitual burnout) - istotne chroniczne problemy ze zdrowiem psychicznym i fizycznym

Kto jest najbardziej narażony na wypalenie zawodowe?

Statystyki pokazują, że zawody, które wiążą się z największym ryzykiem wypalenia zawodowego, to:

  • lekarz
  • pielęgniarka
  • pracownik socjalny
  • nauczyciel
  • prawnik
  • policjant
  • psycholog
  • sprzedawca
  • kontroler ruchu lotniczego
  • ratownik medyczny
  • strażak

Ponadto na wypalenie zawodowe są bardziej narażone kobiety niż mężczyźni.Posiadanie dziecka jest dodatkowym czynnikiem ryzyka. Pokolenia, wśród których problem wypalenia wydaje się być największy, to millenialsi i pokolenie Z.

Wypalenie zawodowe - jak się przed nim chronić?

Przed wypaleniem zawodowym nie można w pełni się ustrzec. Istnieje jednak szereg korzystnych nawyków, których można się nauczyć, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia takiego problemu. Oto kilka z nich:

  • Zadbaj o higienę snu - sen powinien być odpowiednio długi i regularny.
  • Odpowiednio się odżywiaj - to ważne w kontekście zachowania zdrowia fizycznego, energii do działania i odporności.
  • Bądź aktywny fizycznie - to doskonały sposób na obniżenie poziomu hormonów stresu.
  • Dbaj o relacje z innymi ludźmi - wsparcie społeczne jest bardzo ważne w redukowaniu codziennych napięć i utrzymywaniu dobrego samopoczucia.
  • Znajdź hobby - pozwoli ono się zrelaksować i będzie źródłem pozytywnych emocji.
  • Zadbaj o work-life balance - postaraj się wyznaczyć granice między życiem zawodowym i prywatnym, tak aby praca zostawała w pracy, a nie przenosiła się do domu.
  • Postaraj się zbudować większą autonomię w pracy - jeśli czujesz, że twoim problemem jest brak poczucia kontroli, spróbuj porozmawiać na ten temat z przełożonym. Być może uda wam się ustalić zasady, które będą satysfakcjonować obie strony.
  • Analizuj obowiązki i zadania - przeprowadź spokojną i logiczną analizę tego, co masz do zrobienia. Podziel obowiązki na mniejsze zadania. Zastanów się, czy część z nich możesz delegować komuś innemu lub wprowadzić rozwiązanie, które usprawni pracę całego zespołu.
  • Nie bój się skorzystać ze wsparcia profesjonalistów - jeśli zauważasz u siebie objawy wypalenia lub potrzebujesz wsparcia w życiu zawodowym lub prywatnym, rozważ wizytę u psychologa, który będzie potrafił cię wesprzeć i razem z tobą przejdzie z trudny okres. Być może twoja firma zapewnia swoim pracownikom takie wsparcie.

Wypalenie zawodowe a L4

Może się wydawać, że wystarczającym lekarstwem na wypalenie zawodowe, jest krótki odpoczynek - weekendowy wyjazd czy dwutygodniowy urlop. Dla wielu osób będzie to jednak zbyt mało, aby odbudować nadwyrężone zdrowie psychiczne i fizyczne. W takiej sytuacji warto rozważyć pójście na zwolnienie lekarskie. Ponieważ w Polsce nie obowiązuje jeszcze wspomniane ICD-11, tylko poprzednia edycja Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10, wypalenie zawodowe samo w sobie nie może stanowić podstawy do wystawienia L4. Jeśli borykasz się z dodatkowymi problemami, takimi jak zaburzenia snu czy znacznie obniżony nastrój, powinieneś skorzystać z porady lekarza. Może być to lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub specjalista (np. psychiatra), który zadecyduje o zasadności wystawienia zwolnienia i zadba o twój powrót do zdrowia.

Przeczytaj także

Studia na kierunku filologia niemiecka. Co po germanistyce? Ścieżki kariery

Studia na kierunku filologia niemiecka. Co po ger…

Studia na kierunku filologia niemiecka cieszą się wciąż coraz większym …

Jak zwiększyć odporność organizmu w semestrze zimowym? Porady

Jak zwiększyć odporność organizmu w semestrze zim…

Zimowy semestr to szczególnie wymagający czas dla studentów. Niskie temperatury, …

Co po kosmetologii? Ścieżki kariery

Co po kosmetologii?

Od kilku lat jesteśmy świadkami profesjonalizacji branży beauty. W świecie …

Informacja dotycząca plików cookies

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym serwisie, dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies.

Polityka cookies | Polityka prywatności | Zamknij