Jak napisać interpretację wiersza?

Aktualizacja: 23 października 2021
6 min
Interpretacja tekstu literackiego (w tym przypadku wiersza) jest jednym z tematów do wyboru podczas pisania matury z języka polskiego na poziomie podstawowym i rozszerzonym. Jest ona trudna do oceniania przez osoby sprawdzające ze względu na różnorodność poglądów i możliwych wariantów interpretacyjnych, dużo zależy od osoby piszącej i jej doświadczenia, zarówno w interpretacji wierszy, jak i życiowego.

Na czym polega interpretacja wiersza?

Termin „interpretacja” pochodzi od łacińskiego słowa „interpretatio” oznaczającego „objaśnienie”, dlatego osoba interpretująca wiersz objaśnia dany tekst i stara się uczynić go jasnym dla swoich słuchaczy, ukazując jego prawdziwy sens. Interpretacja utworu literackiego jest ukazaniem jego prawdziwego przekazu poprzez dokładną analizę i dobranie kontekstów, w którym należy go rozpatrywać. Nie istnieje tylko jedna słuszna interpretacja czy wzorzec. Konieczność interpretowania wynika z faktu obecności ukrytych znaczeń, które nie są tak oczywiste, jak te widoczne na pierwszy rzut oka, dlatego konieczny jest „przewodnik”, który posiada zdolność do docierania do ukrytego sensu utworu literackiego.

Rodzaje kontekstów

Można wyodrębnić dwa ogólne rodzaje kontekstów, w których mogą być rozpatrywane interpretacje:

· Kontekst, który bezpośrednio wynika z tekstu – analizowany tekst należy do niego i powinien być rozpatrywany w pierwszej kolejności na takiej płaszczyźnie. O fakcie przynależności do danego kontekstu decyduje zespół elementów, które są rozpoznawane w trakcie analizy. Powinny dość wyraźnie naprowadzać osobę analizującą tekst na kontekst. Czasem określa się go jako „kontekst macierzysty”.

· Kontekst, który przywołuje badacz tekstu – kontekst ten wynika przede wszystkim z przeprowadzonej analizy tekstu. Jest to kontekst sugerowany, dużo zależy od osoby interpretującej. Ten typ kontekstu może się dzielić na kontekst np. filozoficzny, społeczny, polityczny, religijny czy estetyczny.

Przy interpretacji tekstu należy przywołać dany kontekst oraz określić jego relację z analizowanym tekstem. Kontekst pomaga w odpowiednim zrozumieniu tekstu i dzięki niemu możliwa jest druga część interpretacji – dotarcie do jedynego i niepowtarzalnego sensu utworu. Rozpatrywanie tekstu przez pryzmat kontekstu sprawia, że można rozpoznać to, co typowe oraz co łączy go z innymi tekstami posiadającymi ten sam kontekst. Interpretacja wiersza nie polega jednak na znalezieniu tego, co jest typowe, ale cech charakterystycznych danego utworu, które nadają mu niepowtarzalny sens.

Przykłady kontekstów interpretacyjnych:

· Literacki – funkcjonowanie zagadnienia, które jest interpretowane, w innych utworach literackich;

· Kulturowy – odniesienie do tradycji kulturowej, która jest związana w omawianym wierszem oraz odwołanie się do pozaliterackich tekstów kultury (np. obrazy, spektakle teatralne, plakaty, rzeźby, komiksy);

· Macierzysty (biograficzny) – odnoszący się do bibliografii autora oraz jego przeżyć (jeśli pozostaje w związku z tekstem);

· Historyczny – uwzględnienie wydarzeń historycznych, które mają miejsce w roku powstania danego wiersza i które odnoszą się do utworu;

· Historyczno-literacki – odwołanie się do twórczości autora i innych autorów w epoce, w której powstał dany tekst. Odnosi się również do prądów filozoficznych i artystycznych, które są związane z tekstem;

· Osobisty – wykorzystanie doświadczenia interpretacyjnego i życiowego odbiorcy, a także jego światopoglądu, upodobań, preferencji, wyborów i gustu.

Wyznaczniki poprawności interpretacji

Pierwszym etapem jest uznanie istnienia tekstu, który pojawił się z woli autora w wyznaczonym celu. Czasem przy interpretacji pomaga poznanie intencji autora.

Pierwszym wyznacznikiem jest intencja autora. Jest to wiedza, że autor zawarł w tekście określone konteksty, które należy znaleźć i zinterpretować. Jednak czasami jest to zgubna droga. Czasem tradycja interpretacyjna jest sprzeczna z intencjami autora, co należy brać pod uwagę podczas interpretacji tekstu.

Drugim wyznacznikiem jest intencja czytelnika. Każdy utwór istnieje w sposób właściwy dla odbiorcy, który różni się pomiędzy osobami. Każdy ma prawo do wyrażania swoich opinii na temat danego tekstu, jednak często nie można interpretować utworu na swój sposób i należy kierować się pewnymi wyznacznikami. Przede wszystkim zapobiega to zjawisku nadinterpretacji, która nie wynika z intencji autora i oddala się od znaczenia nadanemu tekstowi.

Od czego zacząć interpretację wiersza?

Nie ma jedynej właściwej metody interpretacji tekstów literackich i trudno wskazać jeden sposób, który jest właściwy przy rozpoczynaniu omawiania utworu. Czasami rozpoczyna się od tytułu utworu, czasami od punktu zaczepienia czy od spostrzeżenia dotyczącego kompozycji utworu.

Wiele zależy od osoby interpretującej tekst, ale najważniejsze jest to, by przeczytać utwór parokrotnie – czasami niektóre cechy charakterystyczne umykają przez wzrokiem interpretatora podczas pierwszego czytania, jednak widoczne są one przy kolejnym dokładnym śledzeniu tekstu.

Atutem osoby interpretującej jest jego intuicja, która poparta jest wiedzą i doświadczeniem w interpretacji innych tekstów. Szczególnie przydatne jest prześledzenie wielu wierszy z danej epoki, by móc porównać ich ukryte znaczenia i kompozycję między sobą. Są to punkty odniesienia dla interpretowanego tekstu. Istnieje teoria, że żaden tekst nie istnieje w izolacji i każdy utwór jest ze sobą połączony, dzięki czemu stanowią kontekst interpretacyjny. Bardzo dużo zależy od utworu, który jest intepretowany oraz od kompetencji i doświadczenia osoby interpretującej dany tekst.

Należy również postawić tezę interpretacyjną. Należy przedstawić w sposób przekonujący własne odczytanie sensu utworu przy wykorzystaniu właściwie dobranych kontekstów interpretacyjnych oraz uzasadnić go odpowiednimi argumentami pochodzącymi z tekstu i sposobu, w jaki się go interpretuje. Trzeba pamiętać, by analizować i interpretować wiersz w zakresie, który jest istotny dla rozważenia problemu poruszanego w utworze i w celu uzasadnienia przyjętej tezy interpretacyjnych. Możliwe jest przyjęcie różnych strategii pracy z tekstem (np. szukanie słów kluczowych, które istotne są dla odczytania sensu tekstu lub wyjścia od analizy sytuacji komunikacyjnej).

Jak napisać interpretację wiersza krok po kroku?

Interpretacja wiersza często sprawia trudność wielu uczniom, którzy nie wiedzą, jak zabrać się za pisanie czy analizę danego tekstu. Prócz własnej intuicji, którą należy się kierować podczas interpretacji, warto skorzystać ze wskazówek, które pomocą w pisaniu danej analizy.

· Określenie, kto jest podmiotem litycznym wiersza – autor tekstu nie jest podmiotem lirycznym wiersza. Zdarzają się odstępstwa od tej reguły, ale zawsze należy rozróżnić podmiot liryczny od twórcy. Na początku należy określić, kto jest podmiotem lirycznym, czy jest on wyraźnie przedstawiony w tekście, czy mówi w swoim imieniu (lub może grupy osób), czy mówi do kogoś (czy do samego siebie) i w jakiej sytuacji się znajduje.

· Określenie tematu wiersza – dokładne określenie tematu jest niezbędne w przypadku pisania interpretacji. Należy odpowiedzieć sobie na pytania, o czym jest wiersz i gdzie się znajduje, czy lokalizacja utworu lirycznego ma większe znaczenie, czy znaczenie ma czas (epoka, wiek) w którym dzieje się wiersz, jak się ma tytuł do wiersza i po co on powstał (jaka jest jego rola – wyrzucenie żalu, pokazanie radości, zwrot do ukochanej czy do tłumu, itp.)

· Określenie sposobu mówienia podmiotu lirycznego – czy tekst jest monologiem wewnętrznym (i do którego gatunku należy), określenie stylu wiersza i jego tytułu, motta czy dedykacji, określenie układu graficznego wiersza (ilość strof, ciągłość, liczba wersów w każdej strofie, układ rymów lub wiersz biały, ilość sylab w wersie, czy wiersz jest sylabiczny, czy ma średniówkę), określenie nastroju wiersza i użytych środków stylistycznych (wypisać i podać przykłady z tekstu – część wymagająca znajomości środków stylistycznych i ich przeznaczenia), czy obrazowanie obecne w wierszu jest realistyczne i czy jest to typ liryki bezpośredniej czy pośredniej.

Podczas pisania interpretacji należy rozwinąć wszystkie podane punkty i należy sobie odpowiedzieć na wszystkie pytania. Podczas pisania interpretacji można również się odnieść do innych, podobnych tekstów lub do kontekstów kulturowych.