Jak napisać opowiadanie?

Aktualizacja: 23 października 2021
6 min
Opowiadanie jest jedną z najstarszych form przekazywania informacji. Polega na ustnym lub pisemnym przekazaniu informacji lub wyobrażeń na dany temat z użyciem bohaterów realnych lub stworzonych na potrzeby opowieści. Ludzie od najdawniejszych czasów chętnie wysłuchiwali opowiadań, dzięki którym mieli możliwość poszerzać swoją wiedzę o świecie. W szkołach średnich jest ona stosowana dość rzadko, jednak raz na parę lat ma szansę pojawić się na egzaminie maturalnym.

Z czego składa się opowiadanie?

Opowiadanie składa się z elementów statycznych, do których należą bohaterowie, miejsca, przedmioty, elementy świata naturalnego, zjawiska przyrodnicze i wielu innych, elementów dynamicznych, w których skład wchodzą zdarzenia (podróż, rozmowa, spotkanie, itp.), czasu przedstawionego w opowiadani oraz przestrzeni, w której toczy się opowiadanie.

Podczas pisania opowiadań w szkole, można wyróżnić opowiadania na podstawie własnych obserwacji świata i opowiadania na podstawie lektury. Często w opowiadaniach wymagane jest również użycie dialogu. Opowiadania można podzielić również na odtwórcze i twórcze. Opowiadania odtwórcze polegają na opowiadaniu przebiegu zdarzeń, które zostały przedstawione w czyjejś opowieści. Opowiadania twórcze są oparte na doświadczeniach lub fantazji autora, mogą również przedstawiać zdarzenia, którego autor był świadkiem.

Dialog jest przytoczeniem słów wypowiadanych przez bohaterów. Narrator oddaje wtedy głos swojemu bohaterowi, który może przekazać informacje własnymi słowami. Wypowiadane słowa mogą mieć nie tylko formę dialogu, czyli rozmowy pomiędzy dwoma osobami, ale również formę monologu, gdzie bohater mówi słowa sam do siebie. Podczas pisania dialogów można przytoczyć rozmowę w ich oryginalnym brzmieniu, zrelacjonować jej przebieg lub dokonać połączenia wypowiedzi narratora z tekstem wypowiedzi bohaterów. Przytaczanie rozmowy w jej oryginalnym brzmieniu polega na braku interwencji ze strony narratora w sposób wypowiadania słów przez bohaterów, najczęściej zaznaczany jest myślnikami (rzadziej w cudzysłowach), jest to przykład mowy niezależnej. Dialog podporządkowany wypowiedzi narratora jest rodzajem mowy zależnej, podczas której nie zostaje przytoczone dosłowne brzmienie wypowiedzi bohaterów, zostają one włączone w tok narracji poprzez użycie zdań podrzędnych. Dialog włączony w tok wypowiedzi narratora jest przykładem mowy pozornie zależnej, najczęściej jest używany podczas narracji pierwszoosobowej. Polega na przedstawieniu swojego toku myślenia z równoczesną prezentacją dialogu, w której główny bohater uczestniczył.

Opowiadania zwykle opierają się na ciągu przyczynowo-skutkowym, w których wydarzenia występują po sobie chronologicznie, jednak nie zawsze musi tak być. Kompozycja opowiadania może mieć również charakter zestawienia różnych wydarzeń dziejących się w różnych miejscach i pozornie nie będących ze sobą powiązanymi.

Jak napisać opowiadanie krok po kroku?

W zależności od przedstawianej opowieści zmienia się również kształt opowiadania. Stałymi elementami wypracowania są wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Wstęp jest przedstawieniem bohatera i świata, w którym żyje. Opisuje czas i miejsce akcji, a także główne prawa kierujące światem wymyślonym. Rozwinięcie jest opisem wszelkich zdarzeń i przygód bohatera, może nastąpić po wyruszeniu w podróż lub po szczególnym wydarzeniu, które ma miejsce na końcu wstępu. Zakończenie jest rozwiązaniem akcji, zwykle zawiera puentę lub morał, który pozwala na wyciągnięcie wniosków przez czytelnika.

Dominującymi częściami mowy są czasowniki, które informują o wydarzeniach, gdzie się dany bohater znajduje, w jakim jest stanie i co się z nim dzieje. Wskazują one na ruch i zmiany, które są dokonywane w świecie przedstawionym. Najczęściej występują w gramatycznym czasie przeszłym, zwykle opowiadają o relacji między wydarzeniem z przeszłości a aktualną opowieścią. Często można się spotkać z wplątywaniem w opowieść zdań w czasie teraźniejszym i przyszłym, pełni to funkcję stylistyczną i mają na celu ożywienie narracji czy zmniejszenie dystansu pomiędzy światem przedstawionym a odbiorcą. Częściej stosuje się czasowniki dokonane niż niedokonane w celu nabrania przez opowiadanie większej wiarygodności.

Na co zwrócić uwagę podczas pisania opowiadania?

Przed rozpoczęciem pisania warto przemyśleć bieg wydarzeń, który będzie przedstawiany. Należy wyodrębnić zdarzenia główne i zdarzenia poboczne, które są im podporządkowane. Warto również zastanowić się nad miejscem lub miejscami, w którym będą toczyć się wydarzenia – jak wygląda, ile innych osób tam mieszka, kto nim rządzi. Należy brać pod uwagę czas wydarzeń i świat przedstawiony – sceneria, zwyczaje innych osób, sposób myślenia i wypowiadania się będą zależeć od tego, w jaki sposób zbudowany jest świat przedstawiony.

Bohaterami są osoby, które występują w opowiadaniu. Oni tworzą akcję i na ich działaniach opiera się cała opowieść. Każdy z nich pełni swoją funkcję w opowiadaniu, warto nadać każdemu bohaterowi głębię, by jego funkcja nie opierała się jedynie na byciu u boku głównego bohatera lub przekazania informacji.

· Bohater albo bohaterowie główni lub pierwszoplanowi są osobami, na których akcjach opiera się cała opowieść. To przede wszystkim ich działania są opisywane podczas wypracowania i oni decydują o jego przebiegu. Czytelnik lub słuchacz poznaje go najlepiej, powinien się z nim móc utożsamić i zaciekawić jego perypetiami i problemami, z którymi musi się mierzyć.

· Bohaterowie poboczni lub drugoplanowi są osobami, które towarzyszą bohaterowi głównemu lub pojawiają się w opowiadaniu. Ich akcje nie wpływają bezpośrednio na historię, jednak mogą zmienić sposób myślenia i pomóc podejmować decyzje bohaterowi pierwszoplanowemu.

· Bohaterowie epizodyczni pojawiają się w opowieści na moment i nie odgrywają znacznej roli w przebiegu opowiadania, ale często są osobami, które popychają akcję do przodu poprzez udzielanie informacji czy podpowiadanie głównym bohaterom.

Przed pisaniem opowiadania należy się zastanowić nad narracją. Najpopularniejszymi narracjami jest narracja pierwszoosobowa oraz narracja trzecioosobowa. Narracja pierwszoosobowa polega na przedstawianiu wydarzeń oczami bohatera, przy narracji trzecioosobowej narrator jest wszechwiedzący i opisuje wydarzenia „patrząc z góry”.

Przemyśleć warto również kompozycję opowiadania oraz sposób zaciekawienia czytelnika swoją opowieścią. Podczas pisania opowiadań stosuje się „chwyty fatyczne”, które są nastawione na podtrzymanie kontaktu z czytelnikiem. Są to przykładowo retardacja (inaczej opóźnienie akcji), wprowadzanie elementów tajemniczości czy niespodziewana puenta.

Pamiętać warto również o sposobach wprowadzania dialogu do opowiadania oraz o poprawności językowej i stylistycznej.

Słownictwo przydatne podczas pisania opowiadania

Słownictwo oddające następstwa czasowe: najpierw; na początku; następnie; kolejno; zaraz; nieoczekiwanie; za minutę; po chwili; za chwilę; wreszcie; wkrótce; na koniec.

Słownictwo określające czas wydarzeń: dawno temu; niegdyś; dawniej; kiedyś; niedawno; wczoraj; kilka dni temu; gdy świeciło słońce/padał deszcz; skoro świt; po południu; o świcie; o wschodzie słońca; po zmroku; o północy

Słownictwo określające miejsce wydarzeń: w „...”; nad „...”, na „...”

Słownictwo zwiększające dynamikę wypowiedzi: wtem; nagle; jak grom z jasnego nieba; natychmiast; w ułamku sekundy; niespodziewanie; nieoczekiwanie; gwałtownie; w momencie

Słownictwo określające sposób mówienia: powiedzieć; zabrać głos; zapytać; kontynuować; potwierdzać; odpowiadać; krzyknąć; zapytać grzecznie; chrząknąć; jąkać się; wykrztusić; bąknąć coś pod nosem; odburknąć; wyjąkać; zapytać zirytowanym głosem; dodać stanowczo; wyrazić opinię; wtrącić

Słownictwo opisujące reakcje towarzyszące mówieniu: wytrzeszczyć oczy; wyszczerzyć zęby w uśmiechu; wzruszyć ramionami; zacierać ręce; zaczerwienić się; zmieszać się; westchnąć; kiwnąć/pokręcić głową; zmarszczyć czoło; przełknąć ślinę; ucieszyć się; zacisnąć kciuki/zęby

Formułowanie wstępów: opowiem wam historię/co mi się przytrafiło; było to; dawno, dawno temu; pewnego dnia; zdarzyło się to; w dniu; była to niesamowita przygoda; za górami, za lasami

Formułowanie zakończeń: wiele mnie ta przygoda nauczyła; dzięki temu zdarzeniu; ta historia wywarła na mnie wielkie wrażenie; do tej pory pamiętam; pragnąłbym przeżyć to jeszcze raz.